Niemiecko-polskie warsztaty dla nauczycieli – Prawa człowieka w szkole, 17–18 września 2026 r.

Wiedza na temat praw człowieka i ich przestrzeganie w życiu codziennym należą do zasad edukacji demokratycznej. Dzięki przekazywaniu treści dydaktycznych i podnoszeniu świadomości uczniowie zyskują ważne narzędzia umożliwiające im świadome uczestnictwo w życiu politycznym. Jednak poza programem nauczania prawa człowieka są w codziennym życiu szkolnym nierzadko wystawiane na próbę. Rasistowskie i dyskryminujące wypowiedzi oraz zachowania spotykają się z coraz bardziej zróżnicowaną społecznością uczniowską i stanowią duże wyzwanie dla nauczycieli.

W związku z tym 18 września 2026 r. w Ambasadzie Niemiec w Warszawie zebrało się około 20 nauczycieli z Polski i Niemiec, aby wspólnie z ekspertami i aktywistami omówić kwestię edukacji w zakresie praw człowieka w szkołach. Warsztaty skupiały się na pytaniu, w jaki sposób można w żywy sposób przekazywać wiedzę o prawach człowieka podczas lekcji, zakorzenić ją w atmosferze szkolnej oraz wzmacniać poprzez wzajemne relacje. Format ten stanowił kontynuację zeszłorocznych warsztatów poświęconych pojednaniu, nawiązując tym samym do sugestii tematycznych zgłoszonych przez uczestników w poprzednim roku. Maciej Pańków z Instytutu Spraw Publicznych przedstawił na początku aktualne badanie dotyczące roli praw człowieka w programie nauczania oraz ich postrzegania przez uczniów. Z wykładu wynikało, że uczniowie dobrze znają podstawowe pojęcia i zasady dotyczące praw człowieka, jednak ich uwzględnienie w programie nauczania jest nierównomierne. Następnie Sandra Reitz z Niemieckiego Instytutu Praw Człowieka przedstawiła pedagogiczną wizję edukacji w zakresie praw człowieka, prezentując przy tym trójpoziomowy model edukacji w tym zakresie, który może wzmocnić nie tylko wiedzę uczniów na temat praw człowieka, ale także ich zdolność i gotowość do działania.

Po krótkiej dyskusji na temat wystąpień (moderacja: Karolina Słowik-Garbiak, „Gazeta Wyborcza”) Elina Stock (GEW) i Dorota Obidniak (Związek Nauczycielstwa Polskiego) poruszyły kwestię tego, w jaki sposób nauczyciele mogą w codziennej pracy szkolnej lawirować między neutralnością a jasnym zajmowaniem stanowiska. Elina Stock zwróciła przy tym szczególną uwagę na obowiązek nauczycieli w zakresie ochrony liberalno-demokratycznego porządku prawnego, a Dorota Obidniak – na znaczenie edukacji historycznej.

W kolejnej, praktycznej części dnia odbyły się dwa warsztaty. Podczas pierwszego z nich uczestnicy omówili podejścia pedagogiczne, doświadczenia i wyzwania związane z edukacją w zakresie praw człowieka w szkole. Po wspólnej przerwie obiadowej warsztat prowadzony przez Dominika Kuca (Fundacja Półtorej Minuty) poświęcony był tematowi wykluczenia oraz sposobom wczesnego przeciwdziałania temu zjawisku. Głównym narzędziem był czterostopniowy schemat interwencji „Zauważ – zatrzymaj – zabezpiecz – działaj dalej”, który uczestnicy zastosowali w różnych scenariuszach, omawiając przy tym również podejścia stosowane w szkołach polskich i niemieckich.

Zdjęci: FES