O transformacji regionów węglowych w Bogatyni

W centrum dyskusji znalazły się Zagłębie Turoszowskie i niemieckie Łużyce, których rozwój przez dziesięciolecia opierał się na wydobyciu i wykorzystaniu węgla brunatnego. Uczestnicy podkreślali, że odejście od węgla musi iść w parze z tworzeniem nowych, stabilnych i dobrze wynagradzanych miejsc pracy. Bez konkretnych inwestycji oraz przemyślanej strategii przemian transformacja może doprowadzić do zubożenia mieszkańców, odpływu ludności i osłabienia lokalnych samorządów.

Impulsem do rozmów były wystąpienia ekspertek: Magdaleny Chawuły z Forum Energii, Aliny Pogody z Polskiej Zielonej Sieci i Joanny Tokarczuk ze stowarzyszenia Storie, zarysowujące kontekst i przedstawiające najnowsze publikacje dotyczące przemian w regionie.

Bogumił Tyszkiewicz, przewodniczący Federacji Związków Zawodowych Górnictwa Węgla Brunatnego, pracownik Kopalni Turów, zwrócił uwagę, że likwidowanie dotychczasowych miejsc pracy bez tworzenia nowych nie jest sprawiedliwą transformacją, lecz likwidacją gospodarczego potencjału regionu. Świadczenia osłonowe i programy dobrowolnych odejść mogą jedynie czasowo łagodzić skutki utraty zatrudnienia. Nie zastąpią jednak nowych zakładów pracy, inwestycji ani długofalowego wsparcia dla lokalnej gospodarki.

Niepokój o przyszłość regionu wyrażali również przedstawiciele samorządów. Burmistrz Bogatyni Wojciech Dobrołowicz podkreślił, że państwo powinno wziąć odpowiedzialność za obszar, który przez dziesięciolecia zapewniał bezpieczeństwo energetyczne kraju, i zadbać o lokalizację strategicznego zakładu pracy. Z kolei burmistrz Zgorzelca Rafał Gronicz wskazał na brak jasnych informacji dotyczących terminu wygaszenia kompleksu Turów. Niepewność utrudnia planowanie inwestycji, które wymagają wielu lat przygotowań. W trakcie spotkania zwrócono uwagę na ryzyko utraty znacznej części dochodów Bogatyni oraz niekorzystne trendy demograficzne w powiatach zgorzeleckim i lubańskim.

Niemieccy uczestnicy przedstawili doświadczenia transformacji Łużyc. Niemcy przeznaczyły na ten cel 40 mld euro, a procesowi towarzyszyły dialog społeczny i rozwiązania prawne określające perspektywę odejścia od węgla do 2038 roku. Jednocześnie podkreślano, że nawet tak duże środki nie gwarantują sukcesu. Nowe projekty infrastrukturalne i badawcze, choć pozytywnie stymulują gospodarkę, nie zawsze tworzą wystarczającą liczbę miejsc pracy, a rozwój odnawialnych źródeł energii nie zastępuje w pełni zatrudnienia w przemyśle.

Przykładem rozwiązań wartych uwagi jest układ zbiorowy zawarty w niemieckim koncernie LEAG. Zakłada on priorytet utrzymania zatrudnienia, także poprzez przekwalifikowanie pracowników i przenoszenie ich do nowych obszarów działalności firmy. Odprawy finansowe nie są w nim rozwiązaniem pierwszego wyboru, ponieważ większy nacisk położono na zachowanie miejsc pracy i zdobywanie nowych kwalifikacji.

Ważnym wnioskiem z warsztatów była potrzeba powiązania szkoleń zawodowych z konkretnymi planami inwestycyjnymi. Nowe kompetencje powinny odpowiadać rzeczywistym potrzebom przyszłych pracodawców, a tworzone stanowiska muszą zapewniać warunki zatrudnienia porównywalne z dotychczasowymi.